Heimsauðurinn var ofmetinn um helming

Markaðsfræðin snýst að miklu leyti um verðlagningu á væntingum. Við erum reiðubúin að borga hærra verð fyrir það sem okkur langar mest í. Gott dæmi er verð á húsnæði. Tvær nákvæmlega eins íbúðir eru til sölu; önnur í miðju nýbyggðu hverfi á Norðlingaholti, hin með útsýni við sjávarsíðuna. Helmings verðmunur er eðlilegur þótt byggingarkostnaður hafi verið sá sami.

Á sama hátt má segja að efnahagsvandi heimsins í dag stafi af of miklum væntingum. Vegna vanþekkingar á sögunni töldu forraðamenn banka- og verðbréfafyrirtækja að hagvöxtur síðasta áratugs myndi halda áfram að vaxa inn í eilífðina með sama hraða og verið hafði. Væntingar til hagnarð urðu óraunverulegar, verð hækkaði og skuldbindingar tvöfölduðust.

Til að einfalda þetta má segja að verð á fasteignum, hlutabréfum og fjárfestingum í væntanlegri afhendingu á hrávöru hafi verið orðið tvöfalt frá því sem raunverulega hefði átt að vera. Þegar bankahrunið hófst í New York í fyrra og fór síðan sem leið liggur um Ísland og loks út um allan heim, þá gerðist það eitt að verðmæti sjóða, skuldbindinga og innistæðna féll um nokkurn veginn helming. Íslenzka krónan tók nákvæmlega þann skell, fjárfestingasjóðir í Evrópu sömuleiðis.

Áfallið skellur með misjafnlegum þunga á fólki; þeir sem tóku ofurlán til fjárfestinga (sem er bannorð í heimilishagfræði og vandmeðfarið í rekstri fyrirtækja) taka afleiðingum þess og vegna vanþekkingar og reynzluleysis stjórnenda íslenzku bankanna og ráðamanna tekur almenningur gríðarlegan skell.

Vegna þess að heimsauðurinn var ofmetinn um helming tekur það líklega nokkuð mörg ár fyrir efhanhagslífið að ná fótfestu á ný, en mun þó gera það.