Verðstöðnun framundan?

Það var fyrirsjáanlegt að með hruni efnahagskerfisins myndi eftirspurn hrynja, og í framhaldi af því verðlag. Allt eftir bókinni. Enginn vill langvarandi verðhjöðnun, því hún drepur eftirspurn og framleiðslu og leiðir til neðanjarðarhagkerfis. Hins vegar er komin verðstöðnun í Bretlandi og verði hún viðvarandi kemur upp nýtt og forvitnilegt ástand.

Heimsauðurinn var ofmetinn um helming

Markaðsfræðin snýst að miklu leyti um verðlagningu á væntingum. Við erum reiðubúin að borga hærra verð fyrir það sem okkur langar mest í. Gott dæmi er verð á húsnæði. Tvær nákvæmlega eins íbúðir eru til sölu; önnur í miðju nýbyggðu hverfi á Norðlingaholti, hin með útsýni við sjávarsíðuna. Helmings verðmunur er eðlilegur þótt byggingarkostnaður hafi verið sá sami.

Á sama hátt má segja að efnahagsvandi heimsins í dag stafi af of miklum væntingum. Vegna vanþekkingar á sögunni töldu forraðamenn banka- og verðbréfafyrirtækja að hagvöxtur síðasta áratugs myndi halda áfram að vaxa inn í eilífðina með sama hraða og verið hafði. Væntingar til hagnarð urðu óraunverulegar, verð hækkaði og skuldbindingar tvöfölduðust.

Til að einfalda þetta má segja að verð á fasteignum, hlutabréfum og fjárfestingum í væntanlegri afhendingu á hrávöru hafi verið orðið tvöfalt frá því sem raunverulega hefði átt að vera. Þegar bankahrunið hófst í New York í fyrra og fór síðan sem leið liggur um Ísland og loks út um allan heim, þá gerðist það eitt að verðmæti sjóða, skuldbindinga og innistæðna féll um nokkurn veginn helming. Íslenzka krónan tók nákvæmlega þann skell, fjárfestingasjóðir í Evrópu sömuleiðis.

Áfallið skellur með misjafnlegum þunga á fólki; þeir sem tóku ofurlán til fjárfestinga (sem er bannorð í heimilishagfræði og vandmeðfarið í rekstri fyrirtækja) taka afleiðingum þess og vegna vanþekkingar og reynzluleysis stjórnenda íslenzku bankanna og ráðamanna tekur almenningur gríðarlegan skell.

Vegna þess að heimsauðurinn var ofmetinn um helming tekur það líklega nokkuð mörg ár fyrir efhanhagslífið að ná fótfestu á ný, en mun þó gera það.

Leyfið börnunum að hvílast

Enskur yfirkennari hefur skorað á skólayfirvöld að hefja kennslu tveimur tímum seinna á morgnana svo unglingar fái nægan svefn. Það er enn meiri ástæða til þess að gera slíkt hér á landi vegna skammdegisins, svo börn fari í skólann í björtu. Í raun þyrfti að laga klukkuna fyrst. Við erum nefnilega enn á gömlum sumartíma og samkvæmt hnattstöðu fara börn í Reykjavík í skólann næstum tveimur tímum of snemma.

Þetta má laga með því að færa staðartíma Íslands aftur um tvo tíma. Við myndum þá verða mitt á milli evróputíma og austurstrandartíma Ameríku. Við töpum engri birtu á sumarkvöldum fyrir vikið en myndum fara til vinnu og í skóla í björtu mestallan veturinn,.

Áhrif þvottavélarinnar á kvenfrelsið

Fyrir áratug flutti ég fyrirlestur á kvennakvöldi í Jónshúsi í Kaupmanna- höfn að beiðni kvennaklúbbsins þar. Fyrirlesturinn kallaði ég "Áhrif þvottavélarinnar á kvenfrelsið." Þetta var að hluta í gamni gert, en ég skoðaði samt nokkuð vel hagskýrslur áratugi aftur í tímann og rakti svo þróun kvenfrelsisins í takti við tilkomu heimilistækja, allt frá þvottavélinni og til örbylgjuofnsins.

Til að hljóðskreyta þetta tímasetti ég svo nokkur helztu og vinsælustu lög Elvis heitins Prestley inn í söguna. Glærurnar (þetta var jú fyrir daga PowerPoint-æðisins) sýndu og tímasettu fækkun barneigna, vaxandi þátt kvenna í framhaldsnámi og síðar í ábyrgðarstörfum sem beina afleiðingu af auknum tíma, sem vannst með því hve heimilistækin tóku byrðar af daglegum skyldustörfum konunnar.

Ég hef ekki heyrt meira um þetta mál fyrr en ég rakst svo á þetta í Mogganum í dag, þar sem vitnað er í hið gagnmerka tímarit Páfagarðs L'Osservatore Romano um þetta sama mál. Gaman að Benedikt páfi skuli hafa komizt að svipaðri niðurstöðu, þótt gamli maðurinn vanmeti hins vegar áhrif pillunnar.